Opvang
Het uitgangspunt van het Medisch Opvangproject Ongedocumenteerden (MOO) is dat psychisch zieke mensen niet op straat kunnen leven. Door de onzekerheid en uitzichtloosheid van het leven op straat kunnen psychische klachten verergeren. Bovendien is het hebben van een stabiele verblijfsplaats vaak een vereiste om met een behandeling in de geestelijke gezondheidszorg te kunnen beginnen.

Het MOO startte in 2011 met 12 opvangplekken voor ongedocumenteerden met psychische problemen. Inmiddels biedt het MOO plaats aan 50 mensen. Het MOO beschikt over verschillende woonpanden en een kantoor, allen gevestigd in dezelfde straat in een rustige buurt in Amsterdam Nieuw-West. Elk pand biedt ruimte aan drie personen, die ieder een eigen slaapkamer hebben. Keuken en badkamer worden gedeeld. De bewoners waarderen deze kleinschalige opzet: ze zijn niet alleen en kunnen elkaars welzijn een beetje in de gaten houden. Tegelijkertijd blijft het relatief rustig in huis, iets waar bij deze doelgroep veel behoefte aan is.

Tijdens kantooruren is het kantoor open voor bewoners. Ze kunnen er gebruik maken van de wasmachine en computer, een kopje koffie of thee drinken en lunchen met de medewerkers. Ook de individuele gesprekken vinden hier plaats. Door de toegankelijkheid van het kantoor is er dagelijks zicht op de bewoners. Zo kunnen de begeleiders makkelijk monitoren hoe het met ze gaat. Bewoners worden ook dagelijks door de medewerkers bezocht, met name de mensen die niet uit zichzelf op het kantoor langskomen. Uiteraard is er een telefonische achterwacht beschikbaar waar bewoners (bij noodsituaties) in de avonden, nachten en weekenden gebruik van kunnen maken.

Samuel (30) uit Guinee heeft hiv, last van een ernstige depressie en angsten gerelateerd aan een meegemaakt trauma. Bij aankomst op het MOO maakt hij een zeer gereserveerde indruk. Hij wil liever geen contact met hulpverleners of medebewoners. Hij spreekt alleen Frans en voelt zich, mede door de taalbarrière, vaak onbegrepen.

Zijn begeleidster bij het MOO stelt een ruil voor: als hij haar helpt met het leren van Frans, helpt zij hem met zijn Nederlands. Dat blijkt een goede aanpak. Samuel komt regelmatig met een rugtas vol met boeken langs om samen te oefenen. Zo bloeit hij stapje voor stapje op: hij krijgt meer zelfvertrouwen, heeft contact met hulpverleners en medebewoners en weet zich heel behoorlijk te redden in het Nederlands.

Maatschappelijke begeleiding en ggz

De bewoners van het MOO krijgen intensieve individuele ondersteuning. Met iedere cliënt wordt een hulpverleningsplan opgesteld met helder geformuleerde doelen. Het MOO zorgt voor de begeleiding naar passende ggz-behandeling en houdt toezicht op medicatiegebruik. Ook wordt voor iedere cliënt naar een dagbestedingsactiviteit gezocht.

Een nieuwe bewoner krijgt eerst een kennismakingsgesprek, waarin de gang van zaken binnen het MOO wordt uitgelegd en de cliënt wegwijs gemaakt. Iedere cliënt krijgt een vaste contactpersoon en dagelijkse begeleider. Hij of zij ziet toe op de dagbesteding en het ritme van de bewoner en bouwt een vertrouwensband met de bewoner op.

Wekelijks is er een teambespreking waarbij alle medewerkers aanwezig zijn. Tijdens dit overleg wordt per cliënt besproken hoe het gaat, zowel op medisch, juridisch als sociaal vlak. Daarnaast is er regelmatig contact met de ggz-behandelaar over de psychische toestand van de cliënt. Als bewoners extra aandacht nodig lijken te hebben, kunnen zowel het MOO als de ggz-instelling hier direct op inspringen.

Als een bewoner het MOO verlaat en bijvoorbeeld terugkeert naar de rijksopvang, verzorgt het MOO zo nodig een natraject in de vorm van ambulante begeleiding. Soms wordt er ook voorafgaand aan opvang binnen het MOO al met ambulante begeleiding gestart, als de nood zo hoog is dat er niet gewacht kan worden tot er binnen het MOO een plek voor iemand vrijkomt.

Juridische begeleiding

Het MOO garandeert de bewoners een tijdelijk bestaansminimum door leefgeld uit te keren en een stabiele leefsituatie te bieden. Zo kunnen bewoners tot rust komen. Dit stelt hen in staat om zelf naar hun toekomstperspectief te kijken en een stappenplan te maken om in de toekomst zelfredzaam te worden. Het MOO streeft ernaar met iedere cliënt een passend en realiseerbaar toekomstperspectief te creëren, zodat men na afloop van een traject bij het MOO niet weer in de oude situatie belandt.

Voor bewoners van het MOO zijn er drie routes die juridisch gezien bewandeld kunnen worden:

1) Een reguliere verblijfsaanvraag
Dit kan bijvoorbeeld een aanvraag op medische gronden zijn, zodat er in ieder geval een medische behandeling in Nederland kan plaatsvinden. Voor mensen die om redenen buiten hun schuld niet terug kunnen naar hun land van herkomst kan een reguliere buiten schuld-procedure worden opgestart.

2) Een herhaald asielverzoek
Dit is een mogelijkheid als het eerste asielverzoek onterecht is afgewezen. Bijvoorbeeld als de asielzoeker door zijn of haar psychische problemen niet heeft kunnen voldoen aan de eis van de IND om coherent en consistent te verklaren.

3) Vrijwillige terugkeer naar het land van herkomst
Als er in Nederland geen legaal perspectief te creëren is, is er de mogelijkheid om terug te keren naar het land van herkomst. Een goede gezondheid en enig vertrouwen in de toekomst zijn echter essentieel om terugkeer te laten slagen. Hier ontbreekt het bij de doelgroep van het MOO vaak aan.

Afsluiting en overdracht

Gemiddeld verblijven bewoners tien maanden op het MOO. In die periode kan de bewoner tot rust komen, met een ggz-behandeling gestart worden en stabiliteit in de psychische toestand bereikt worden. Daarna wordt een juridisch of terugkeertraject gestart.

Het is afhankelijk van het gecreëerde toekomstperspectief waar de bewoner na de MOO-periode terecht kan. Het MOO zorgt voor de begeleiding daar naartoe. Pas nadat er een overdracht op  juridisch, medisch en opvanggebied heeft plaatsgevonden, sluit het MOO het dossier.