Het kabinet wil mensen zonder verblijfsrecht naar Rwanda kunnen sturen, een land waar zij nooit zijn geweest en waarmee zij geen enkele band hebben. Dat blijkt uit de zojuist gepresenteerde plannen samen met Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Griekenland. De regering en deze partnerlanden noemen het een ‘terugkeerhub’, maar van terugkeer is geen sprake. Mensen kunnen gedwongen en tegen hun wil naar een land worden gebracht waar ze nog nooit zijn geweest en geen enkele band mee hebben. Laten we het daarom noemen wat het is: een uitzetcentrum.
De gedachte achter dit plan is schrijnend: als we mensen maar ver genoeg wegsturen, hoeven we ons niet meer om hen te bekommeren. Maar het gaat hier niet om dossiers die je kunt doorschuiven, het gaat om mensen. Die hier soms al jarenlang verblijven en voor wie terugkeer om uiteenlopende redenen niet mogelijk is. In plaats van oplossingen te zoeken, wil het kabinet hen naar een land sturen waar zij niets of niemand kennen.
Bij ASKV zien we dagelijks dat de werkelijkheid van terugkeer veel ingewikkelder is dan het kabinet doet voorkomen. Mensen kunnen soms niet terugkeren omdat hun land van herkomst geen reisdocumenten afgeeft, omdat zij staatloos zijn, vanwege medische omstandigheden of omdat terugkeer niet veilig is. Een uitzetcentrum verandert daar niets aan. Iemand die niet kan terugkeren vanuit Nederland, kan dat niet ineens wel vanuit Rwanda. Het kabinet verplaatst het probleem en laat mensen achter met nog meer onzekerheid.
“Het kabinet presenteert een uitzetcentrum als daadkrachtig terugkeerbeleid, maar daadkracht is niet hetzelfde als een oplossing. In plaats van de obstakels in het migratiebeleid aan te pakken, kiest het kabinet ervoor die buiten de landsgrenzen te schuiven. Daarmee wordt geen enkel obstakel voor terugkeer weggenomen, maar wordt de verantwoordelijkheid wel op afstand gezet. Dat is geen serieus beleid, maar symboolpolitiek,” aldus Erik Rouw, directeur-bestuurder van ASKV.
En dat uitgerekend in Rwanda. In 2023 oordeelde het hoogste Britse gerechtshof unaniem dat het toenmalige Britse Rwanda-plan onrechtmatig was vanwege het reële risico dat mensen zouden worden doorgestuurd naar landen waar zij vervolging of onmenselijke behandeling riskeren. Ook de IND concludeerde in 2024 dat Rwanda in het algemeen niet als veilig derde land kon worden aangemerkt. Ondertussen zijn er ernstige zorgen over de betrokkenheid van Rwanda bij mensenrechtenschendingen in Oost-Congo. Hoe kan Nederland garanderen dat mensen daar veilig zijn? Wie houdt toezicht, wie is verantwoordelijk als het misgaat en bij welke rechter kunnen mensen terecht? En misschien nog wel belangrijker: waarom vindt Nederland het überhaupt aanvaardbaar om mensen aan deze risico’s bloot te stellen?
Deze aankondiging komt terwijl juist nu de Raad van Europa opnieuw waarschuwt voor de mensenrechtenrisico’s van het uitbesteden van migratiebeleid. Op 10 november riep mensenrechtencommissaris Michael O’Flaherty Europese regeringen op om hun plannen kritisch te toetsen en ervan af te zien wanneer zij mensenrechten niet kunnen beschermen. Ondanks deze waarschuwingen, kondigt de regering nog geen zes dagen later een deal over een uitzetcentrum in Rwanda aan.
Bovendien wordt gekozen voor een kostbare maatregel waarvan de effectiviteit niet is aangetoond. Het Verenigd Koninkrijk gaf ongeveer 700 miljoen pond uit aan zijn Rwanda-plan, zonder dat er één persoon gedwongen naar Rwanda werd overgebracht. In plaats van te investeren in oplossingen voor mensen die vastlopen, dreigt Nederland opnieuw enorme bedragen uit te geven aan beleid dat vooral politiek daadkracht moet uitstralen. Al dat geld om mensen ergens anders neer te zetten, terwijl hun problemen daarmee niet verdwijnen.
Nederland kan in plaats daarvan ook investeren in juridische begeleiding, opvang en mogelijkheden voor verblijfsrecht wanneer vrijwillige terugkeer duurzaam onmogelijk blijkt. Dat vraagt om zorgvuldigheid, menselijkheid en de bereidheid om moeilijke problemen daadwerkelijk aan te pakken. Maar in plaats daarvan kiest het kabinet voor uitzetcentra buiten Europa.
Het ASKV roept het kabinet op om af te zien van uitzetcentra in landen als Rwanda en andere landen buiten Europa. Ook roepen we de Tweede Kamer op om zich tegen deze plannen uit te spreken. We starten een petitie en vragen iedereen die vindt dat Nederland zijn verantwoordelijkheid niet mag afschuiven om deze te ondertekenen en te verspreiden.
Teken de petitie hier!
https://actie.degoedezaak.org/petitions/stop-uitzetcentra-buiten-europa




