Iedereen heeft behoefte aan een plek waar die veilig kan leven en aan perspectief over de toekomst. Van een betrouwbare overheid mogen we verwachten dat zij verantwoordelijkheid neemt: door een fatsoenlijke oplossing te bieden wanneer mensen op de vlucht aantoonbaar niet kunnen terugkeren. De plannen voor zogenoemde ‘terugkeerhubs’ in landen als Oeganda en Rwanda staan haaks op deze verantwoordelijkheid, maar gaan ook voorbij aan de werkelijkheid die wij bij ASKV elke dag weer zien.
Wij begeleiden mensen zonder verblijfsrecht voor wie terugkeer vaak helemaal niet zo eenvoudig is, of überhaupt mogelijk. Dat kan allerlei oorzaken hebben. Landen van herkomst werken bijvoorbeeld niet mee aan terugkeer of geven geen reisdocumenten af. Iemand kan staatloos zijn en dus door geen enkel land als burger worden erkend. Er kunnen medische of persoonlijke belemmeringen zijn, of terugkeer kan vanwege de veiligheidssituatie niet verantwoord zijn.
Toch kiest het kabinet voor zogenoemde terugkeerhubs buiten Europa. Mensen voor wie terugkeer is vastgelopen, kunnen daarmee worden overgebracht naar een land waarmee zij geen enkele band hebben. Dat wordt terugkeer genoemd, maar mensen keren niet terug naar huis. Dat een partij als D66 meegaat in deze radicaal-rechtse retoriek, terwijl die aanpak de onderliggende problemen niet oplost, is zeer betreurenswaardig. Als je campagne voert met een positief verhaal en concrete oplossingen op allerlei terreinen belooft, past het niet om vervolgens mee te gaan in politiek waarin kwetsbare mensen opnieuw tot zondebok worden gemaakt.
Dat juist Oeganda wordt genoemd als mogelijke locatie vinden wij extra schrijnend. ASKV begeleidt veel mensen uit Oeganda en ziet van dichtbij waarom mensen uit dat land bescherming zoeken. Wij zien hoe de extreem repressieve anti-LHBTIQ+-wetgeving in het land mensen in groot gevaar brengt.
Erik Rouw, directeur-bestuurder van ASKV ziet dagelijks wat de realiteit is: “Bij ASKV zien we wat er gebeurt wanneer beleid vooral is gericht op vertrek, terwijl de werkelijkheid veel ingewikkelder is. Als overheid moet je durven erkennen wanneer terugkeer vastloopt en verantwoordelijkheid nemen voor wat daarna nodig is. Mensen langdurig in onzekerheid laten of naar een derde land verplaatsen, is geen duurzaam antwoord.”
Dit kabinet kan ervoor kiezen om daadwerkelijk problemen aan te pakken. Denk bijvoorbeeld aan het toegankelijker maken van regularisatie, zodat er daadwerkelijk toekomstperspectief kan worden gecreëerd. Of aan investeren in opvang en begeleiding van mensen zonder verblijfsrecht. Er zijn legio mogelijkheden die niet indruisen tegen mensenrechten en de waarden die Nederland en Europa zeggen te verdedigen. Dat het kabinet kiest voor ’terugkeerhubs’ buiten de EU is dus geen onvermijdelijkheid, maar een bewuste politieke keuze.
Nederland en Europa moeten verantwoordelijkheid nemen voor mensen die zich hier bevinden, in plaats van die verantwoordelijkheid uit te besteden aan landen buiten Europa. Want mensenrechten kun je niet uitbesteden. En mensen verdwijnen niet doordat je ze buiten beeld plaatst.